भाव संवादातील संवाद

जमेल तेव्हा, जमे तसे | जमेल तितूके, तत्व कसे ||

जीव प्रपंची असा फसे | प्राप्त बदले न फारसे ||

बाह्या, मध्यंतर पिसे | ज्ञाना ज्ञानी, समच वसे ||

चर्मचक्षूने स्थूल दिसे | ज्ञानचक्षूने सूक्ष्म ठसे ||

– बय पिसी

भावार्थ: मनुष्य प्रपंचात इतका गुंतून जातो की, बाह्य परिस्थिती बदलली तरी त्याच्या अंतर्मनात फारसा बदल घडत नाही. ज्ञानी मनुष्य मात्र बाह्य आणि अंतर्मन या दोन्ही स्तरांवर समत्वाने वावरतो. त्याची दृष्टी केवळ बाह्य रूपावर थांबत नाही, तर तो प्रत्येक गोष्टीतील सूक्ष्म सत्य जाणण्याचा प्रयत्न करतो.

सामान्य माणूस चर्मचक्षूंनी जगातील स्थूल रूप पाहतो; परंतु ज्ञानचक्षू प्राप्त झालेला मनुष्य त्या मागील सूक्ष्म अर्थ, अनुभव आणि सत्य ओळखतो. म्हणूनच प्रपंचात राहूनही अंतर्मन जागृत ठेवणे आणि बाह्य मोहापलीकडे जाणे, हाच या अभंगाचा मुख्य संदेश आहे.

सार: प्रपंचाच्या बाह्य रूपापलीकडे जाऊन सूक्ष्म सत्य जाणणे, हेच खरे ज्ञान होय.